UN-Habitat 2026 ödülü: Beş ülkeden uygun fiyatlı konut yaklaşımı

UN-Habitat, 2026 Scroll of Honour ödülünün beş alıcısını 9 Ekim 2026’da açıkladı. Brezilya, Myanmar, Pakistan, Tunus ve Birleşik Krallık’tan kişi ve kuruluşlar; uygun konut, sürdürülebilir kentleşme ve kent yaşamına katkıları nedeniyle ödüllendirildi. 101 adaylık arasından seçilen alıcılar, topluluk temelli yapı üretiminden kamu konut programlarına uzanan farklı yöntemleri temsil ediyor.

Ödül alan beş yaklaşım

Myanmar merkezli Housing NOW, çatışma, yerinden edilme, yoksulluk ve afetlerden etkilenen topluluklar için bambu kullanarak uygun fiyatlı konut ve topluluk altyapısı geliştiriyor. Yapım sistemi yerel bambuyu, geleneksel bilgiyi ve prefabrikasyonu birleştiriyor. Bileşenler taşınabilir kılavuzlarla hazırlanıp sahada birleştiriliyor. Kuruluş bu yöntemi konutların yanı sıra okul, okul öncesi eğitim yapısı, toplum merkezi ve sağlık tesisi gibi projelerde de uyguluyor; yerel yapı ustalarını desteklemek için resimli yapım kılavuzları sağlıyor.

Brezilya’nın Maricá kentindeki Aldeia do Espraiado – Tekoa Ara Hovy, Guarani Mbyá topluluğuna kalıcı bir yerleşim sunuyor. Kaynağa göre burası, bir belediye tarafından kurulan ilk yerli köyü olarak tanındı. On üç aile 2025’in başında yerleşime taşındı. Projede geleneksel konutların yanında iki dilli okul, sağlık noktası, kültür merkezi, ortak mutfak, su altyapısı ve ortak alanlarda güneş enerjili aydınlatma bulunuyor. Yerleşim, topluluk katılımı ile belediye yatırımını geleneksel yapım pratikleriyle buluşturuyor.

Pakistan’daki Punjab Housing and Town Planning Agency, kendi arazisi olan ancak ev inşa edecek kaynağı bulunmayan düşük gelirli hanelere yönelik Apni Chhat Apna Ghar programını yürütüyor. 2024’te başlatılan program, Punjab genelinde 100 bin uygun fiyatlı ev ve daireye ulaşmayı hedefliyor. Uygun hanelere kendi arsalarında inşaat yapabilmeleri için faizsiz finansman sağlanıyor; başvuru ve uygulamanın bazı bölümleri dijital sistemlerle yönetiliyor.

Tunus’un Bizerte kentinde Abdelmalek Ghannem’in kurduğu SOIB, yerel malzemeler ile endüstriyel artıkları kullanan yapı sistemleri geliştiriyor. 2009’da kurulan şirketin sıkıştırılmış stabilize toprak blokları ve birbirine geçmeli yapı sistemleri, taş ocakları ile madencilikten çıkan artıkları değerlendiriyor. UN-Habitat’a göre bu bloklarda geleneksel duvar örgüsüne kıyasla daha az çimento ve harç kullanılıyor; bileşimleri sıcak iklimlerde ısıl performansa katkı sağlayabiliyor. Yaklaşımın Tunus’ta 100’den fazla yapı projesinde kullanıldığı ve mimar, mühendis, yapı ustalarına eğitim verildiği bildiriliyor. Birleşik Krallık’ta ödül, Londra Belediye Başkanı Sadiq Khan’a uygun fiyatlı ve sürdürülebilir konut çalışmaları ile kapsayıcı, iklime dayanıklı kentsel gelişim yaklaşımı nedeniyle verildi. Ocak 2026’da başlatılan Key Worker Living Rent girişimi, 2030’a kadar en az 6 bin kira kontrollü konutun yapımını başlatmayı hedefliyor.

Mimarlık ve konut üretimi açısından anlamı

Ödül alan örnekler, konut üretiminde tek bir çözüm yerine yerel koşullara göre şekillenen yöntemlerin önemini gösteriyor. Housing NOW’ın taşınabilir kılavuzlarla hazırlanan bileşenleri ve sahada montaj yaklaşımı, prefabrikasyonun topluluk altyapısına nasıl uygulanabildiğine dair somut bir örnek. SOIB’nin artık malzemeleri kullanan blokları ise malzeme seçimi, çimento ve harç kullanımı ile sıcak iklim performansını birlikte değerlendiren bir yaklaşım sunuyor.

Mimarlar ve iç mimarlar için bu örnekler, tasarım kararlarının yalnızca yapı biçimiyle sınırlı olmadığını; malzeme temini, yerel yapım bilgisi, kullanıcıların katılımı ve finansman modellerinin de konutun uygulanabilirliğinde rol oynadığını hatırlatıyor. Ancak kaynak, sistemlerin Türkiye’deki mevzuat veya teknik standartlarla uyumluluğuna ilişkin bilgi vermiyor. Benzer çözümleri değerlendiren ekiplerin, malzeme ve uygulama koşullarını kendi projeleri özelinde ayrıca incelemesi gerekiyor.

Ödülün odağındaki küresel konut sorunu

ArchDaily’nin aktardığına göre UN-Habitat’ın World Cities Report 2026 raporu, 3,4 milyara kadar kişinin yeterli konuta erişemediğini belirtiyor. Kurumun SDG 11 Global Report 2026 raporunda ise 1,1 milyardan fazla kişinin gayriresmî yerleşimlerde ve gecekondularda yaşadığı; bu sayının 2015’ten bu yana 130 milyondan fazla arttığı aktarılıyor. 1989’da başlatılan Scroll of Honour, yeterli konut, sürdürülebilir kentleşme ve daha iyi kentsel yaşam için çalışan kişi ve kurumları tanıyor. Bu yılki ödüller, soruna topluluk, malzeme, kamu programı ve kent yönetimi ölçeklerinde verilen yanıtları bir araya getiriyor.