Kengo Kuma’nın saz çatılı Kagaku no Sato evi 2026’da ödül aldı

Kengo Kuma & Associates’in Japonya’nın Ibaraki bölgesindeki Kagaku no Sato Main House projesi, 2026 Wood Design Awards’ta Jüri Başkanlığı Teşvik Ödülü’nü aldı. Designboom’un 13 Kasım 2026 tarihli haberinde aktarılan yapının inşası Eylül 2025’te tamamlandı. Hitachiota’daki 137 m²’lik ev, tarım alanları ile orman arasındaki kırsal bir bölgede yer alıyor; geleneksel saz çatıyı dijital ölçümle desteklenen ahşap işçiliğiyle buluşturuyor.

Dairesel çatının taşıyıcı sistemi nasıl kuruldu?

Yapının belirgin öğesi, dairesel planın üzerinde yükselip alçalan geniş saz çatısı. Çatının biçimi, güneyden içeri gün ışığı alacak ve kuzey-güney doğrultusunda esen hâkim rüzgârlarla ilişki kuracak şekilde tasarlanmış. Çatı altında, yakın ormandaki seyreltme çalışmalarıyla elde edilen 28 ahşap kütük dışa doğru açılarak radyal bir taşıyıcı kabuk oluşturuyor. Sistem, iki büyük ahşap dikme ve tek bir mahya kirişiyle destekleniyor.

Geometrinin uygulanmasında geleneksel marangozlukla dijital teknoloji birlikte kullanılmış. Her kütük ayrı ayrı 3D taranmış; yerel ustalar, bu ölçümlerden yararlanarak bağlantıları biçimlendirmiş ve radyal yapıyı bir araya getirmiş. Böylece farklı biçimlerdeki ahşap elemanların montajı, dijital ölçüm ile zanaat bilgisinin birlikte yürütüldüğü bir süreçle gerçekleştirilmiş.

Çatının kaplamasında Ibaraki’ye özgü bir saz tekniği uygulanmış. Pirinç samanı, kamış ve çeşitli otlardan hazırlanan yaklaşık 5.000 demet, kalın ve kesintisiz bir yüzey oluşturuyor. Çatının en yüksek noktasında ise çevreden toplanan toprağın kullanıldığı geleneksel shibamune mahyası bulunuyor. Bu bölümde bitkiler yetişiyor; kökleri toprağı yerinde tutmaya yardımcı oluyor.

Yerel malzemeler iç mekâna nasıl taşınıyor?

Geniş saçakların altındaki boydan boya pencereler, iç mekânı tarlalara ve ormana açıyor. Evin içiyle dışı arasında devam eden tataki zemin, yapının önündeki tarladan alınan toprağın sıkıştırılmasıyla yapılmış. Aynı toprak dış duvarlarda da kullanılarak yapının renk ve dokusunu çevresiyle ilişkilendiriyor.

İçeride açıkta bırakılan ahşap taşıyıcıların üzerinde, saz çatıyı destekleyen bambu iskelet ve ip bağları görülebiliyor. Duvarlarda, Ibaraki’de somut olmayan kültürel varlık olarak tanınan bir zanaatla üretilmiş el yapımı washi kâğıdı kullanılmış. Kâğıt, geleneksel hurma taneniyle işlenerek kahverengi bir görünüm kazanmış. Makabe ve Shirakawa taşları da yapıda yer alıyor. Çatı eğimini izleyen dar bir üst kat, taşıyıcı düzene yakından bakma olanağı sunuyor.

Projenin malzeme yaklaşımı yapının kullanım sürecini de kapsıyor: Yenilenmesi gereken saz bölümleri söküldüğünde, çıkan bitkisel malzemenin tarlalara kompost olarak geri kazandırılabilmesi mümkün. Böylece çevredeki ormandan elde edilen ahşap ve araziden toplanan bitkiler, yapının farklı bileşenlerinde değerlendiriliyor.

Mimarlık ve görselleştirme iş akışları için ne ifade ediyor?

Kagaku no Sato Main House, özel geometrili ahşap bir strüktürde dijital taramanın yerel ustaların işini destekleyen bir ölçüm aracı olarak nasıl kullanılabileceğini gösteriyor. Bu örnekte tarama, kütüklerin ölçülmesi ve bağlantıların hazırlanması sürecine eşlik ediyor. Haberde kullanılan yazılım, tarayıcı donanımı veya dosya biçimi belirtilmiyor.

Karmaşık ahşap birleşimleri ve özgün çatı geometrileri üzerinde çalışan mimarlık ekipleri ile görselleştirme uzmanları için projenin öne çıkan yanı, dijital ölçüm ile fiziksel üretim arasındaki iş birliği. Ancak donanım, yazılım, lisans ve üretim toleranslarına dair ayrıntılar açıklanmadığından, projedeki yöntemin başka işlere hangi koşullarda aktarılabileceği konusunda kesin sonuç çıkarmak mümkün değil.